โคลด เลวี-สเตราส์
1908-2009
Claude Levi Strauss
บิดาของมานุษยวิทยาสมัยใหม่
นักคิดสำนักโครงสร้างนิยม
และมานุษยวิทยาเชิงโครงสร้าง
บิดาของมานุษยวิทยาสมัยใหม่นักคิดสำนักโครงสร้างนิยม และมานุษยวิทยาเชิงโครงสร้าง
Father of Modern Anthropology:
Structuralism and Structural Anthropology
Father of Modern Anthropology: Structuralism and Structural Anthropology

โคลด เลวี-สเตราส์ (Claude Levi-Strauss, 1908-2009) หนึ่งในนักมานุษยวิทยาคนสำคัญแห่งคริสต์ศตวรรษที่ 20 บุคคลที่นำแนวคิดทฤษฎีโครงสร้างนิยม (Structuralism) อันมีอิทธิพลมาจากหลักทางภาษาศาสตร์เชิงโครงสร้าง ความคิดของ เลวี-สเตราส์ ส่งอิทธิพลต่อมุมมองรูปแบบวัฒนธรรมอื่นๆ ต่างออกไปจากเดิม

โคลด เลวี-สเตราส์ (Claude Levi-Strauss, 1908-2009) หนึ่งในนักมานุษยวิทยาคนสำคัญแห่งคริสต์ศตวรรษที่ 20 บุคคลที่นำแนวคิดทฤษฎีโครงสร้างนิยม (Structuralism) อันมีอิทธิพลมาจากหลักทางภาษาศาสตร์เชิงโครงสร้าง ความคิดของ เลวี-สเตราส์ ส่งอิทธิพลต่อมุมมองรูปแบบวัฒนธรรมอื่นๆ ต่างออกไปจากเดิม

เขาได้รับขนานนามว่า "บิดาของมานุษยวิทยาสมัยใหม่" (Father of Modern Anthropology) ร่วมกับ ฟรานซ์ โบแอส (Franz Boas, 1858-1942) และ เจมส์ เฟรเซอร์ (Sir James George Frazer, 1854-1941)

เขาได้รับขนานนามว่า "บิดาของมานุษยวิทยาสมัยใหม่" (Father of Modern Anthropology) ร่วมกับ ฟรานซ์ โบแอส (Franz Boas, 1858-1942) และ เจมส์ เฟรเซอร์ (Sir James George Frazer, 1854-1941)

มนุษย์ในทุกสังคมทั้งชนพื้นเมืองหรือผู้มีอารยะ ต่างก็มีศักยภาพทางสติปัญญาเฉกเช่นเดียวกัน หากแตกต่างเพียงกระบวนทัศน์ความคิด ดังนั้นทุกสังคมต่างมีความเท่าเทียม มิได้มีสังคมใดเหนือกว่ากัน

เลวี-สเตราส์ ประยุกต์แนวคิดทางด้านภาษาศาสตร์เชิงโครงสร้างเพื่อยืนยันว่ามนุษย์ใช้ภาษาและความเชื่อในการสร้างความหมายภาษาที่อยู่ภายใต้ความคิดของมนุษย์ เป็นปัจจัยที่ก่อให้เกิดการสร้างความหมายมากกว่าการเรียนรู้สิ่งที่เป็นรูปธรรม ถึงแม้ภาษามิอาจถ่ายทอดได้ แต่มนุษย์มีศักยภาพทางปัญญา สามารถสร้างความหมายในระดับลึกของจิตใต้สำนึกตรึงในความคิดของมนุษย์ ชนพื้นเมืองก็มีการรับรู้เฉกเช่นเดียวกัน เพียงแต่มีการถ่ายทอดรูปแบบต่างกัน

เลวี-สเตราส์ ประยุกต์แนวคิดทางด้านภาษาศาสตร์เชิงโครงสร้างเพื่อยืนยันว่ามนุษย์ใช้ภาษาและความเชื่อในการสร้างความหมายภาษาที่อยู่ภายใต้ความคิดของมนุษย์ เป็นปัจจัยที่ก่อให้เกิดการสร้างความหมายมากกว่าการเรียนรู้สิ่งที่เป็นรูปธรรม ถึงแม้ภาษามิอาจถ่ายทอดได้ แต่มนุษย์มีศักยภาพทางปัญญา สามารถสร้างความหมายในระดับลึกของจิตใต้สำนึกตรึงในความคิดของมนุษย์ ชนพื้นเมืองก็มีการรับรู้เฉกเช่นเดียวกัน เพียงแต่มีการถ่ายทอดรูปแบบต่างกัน

ระบบสัญลักษณ์ จากระบบความเชื่อ Totemism

เลวี-สเตราส์ อธิบาย "Totemism" จากสัญลักษณ์สัตว์ที่ปรากฏในระบบความเชื่อของชนพื้นเมือง เพื่ออธิบายถึงโครงสร้างความคิดอันซับซ้อนของมนุษย์ และพบความแตกต่างของระบบสัญลักษณ์ของชนพื้นเมืองทั้งทวีปอเมริกาและออสเตรเลีย

เลวี-สเตราส์ อธิบาย "Totemism" จากสัญลักษณ์สัตว์ที่ปรากฏในระบบความเชื่อของชนพื้นเมืองเพื่ออธิบายถึงโครงสร้างความคิดอันซับซ้อนของมนุษย์ และพบความแตกต่างของระบบสัญลักษณ์ของชนพื้นเมืองทั้งทวีปอเมริกาและออสเตรเลีย

แนวคิดโครงสร้างนิยมวิเคราะห์ระบบสัญลักษณ์ว่า สัญลักษณ์ เป็นการนำเสนอเชิงรูปธรรมของมนุษย์ เพื่อจำแนกสิ่งที่พบตามธรรมชาติเชื่อมโยงกับระบบความเชื่อของตน แต่ละสังคมมีความคล้ายคลึงและแตกต่างกันตามบริบทของสังคมนั้นๆ

แนวคิดโครงสร้างนิยมวิเคราะห์ระบบสัญลักษณ์ว่า สัญลักษณ์ เป็นการนำเสนอเชิงรูปธรรมของมนุษย์ เพื่อจำแนกสิ่งที่พบตามธรรมชาติเชื่อมโยงกับระบบความเชื่อของตน แต่ละสังคมมีความคล้ายคลึงและแตกต่างกันตามบริบทของสังคมนั้นๆ

กินดิบ-ปรุงสุก: ธรรมชาติ-วัฒนธรรม The Raw and the Cooked: Nature and Culture

จากตำนานเรื่องเล่าของชนเผ่าพื้นเมืองในแถบทวีปอเมริกาใต้ ประหนึ่งระบบโครงสร้างเฉกเช่นภาษา เลวี-สเตราส์ ประยุกต์แนวคิดทางภาษาศาสตร์ของแฟร์ดินองด์ เดอ โซซูร์ (Ferdinand de Saussure, 1857-1913) และ โรมัน จาคอปสัน (Roman Jakobson, 1896-1982) มาใช้สะท้อนถึงความสัมพันธ์ระหว่างธรรมชาติและวัฒนธรรมในความคิดมนุษย์ผ่านเรื่องราว ตำนานปรัมปรา เป็นการจัดประเภทแบบคู่ตรงข้าม (Binary Opposition) ผ่านการประกอบอาหาร อาทิเช่น การกำหนดว่าสิ่งใดกินได้กินไม่ได้ แหล่งอาหาร การปรุงสุกและกินดิบ อาหารในพิธีกรรม เป็นต้น

จากตำนานเรื่องเล่าของชนเผ่าพื้นเมืองในแถบทวีปอเมริกาใต้ ประหนึ่งระบบโครงสร้างเฉกเช่นภาษา เลวี-สเตราส์ ประยุกต์แนวคิดทางภาษาศาสตร์ของแฟร์ดินองด์ เดอ โซซูร์ (Ferdinand de Saussure, 1857-1913) และ โรมัน จาคอปสัน (Roman Jakobson, 1896-1982) มาใช้สะท้อนถึงความสัมพันธ์ระหว่างธรรมชาติและวัฒนธรรมในความคิดมนุษย์ผ่านเรื่องราว ตำนานปรัมปรา เป็นการจัดประเภทแบบคู่ตรงข้าม (Binary Opposition) ผ่านการประกอบอาหาร อาทิเช่น การกำหนดว่าสิ่งใดกินได้กินไม่ได้ แหล่งอาหาร การปรุงสุกและกินดิบ อาหารในพิธีกรรม เป็นต้น

Structural Anthropology
Raw and the Cooked
Tristes Tropiques
The Savage Mind
Totemism
The Way of the Masks

...ภาษาเป็นธรรมชาติที่ยิ่งใหญ่ของมนุษย์ จนกล่าวในทัศนะของโซซูร์และเลวี-สเตราส์แล้ว มันสำคัญกว่ามนุษย์ หรืออีกนัยหนึ่งคือโครงสร้างสำคัญกว่ามนุษย์ ซึ่งถูกถอดออกจากศูนย์กลางจากบทบาทของผู้คิดและผู้พูด โครงสร้างภาษา ตรรกะทางภาษา สำคัญกว่าตัวมนุษย์ ดังประโยคที่มีชื่อเสียงที่พูดคล้ายๆ กัน แต่ต่างวาระกัน

[หน้า 118]

ผู้เขียนเห็นว่า เลวี-สเตราส์ ดูจะมีความคิดที่เสมอต้นเสมอปลายพอสมควรในการมุ่งที่จะค้นหา "โครงสร้าง" จากสิ่งที่ดูอย่างผิวเผินแล้วคล้ายจะปราศจากระเบียบและความสมเหตุสมผลใดๆ ทั้งสิ้น เช่น นิทาน นอกจากผลงานจำนวนมากซึ่งเป็นการเปิด แนวทางในการศึกษานิทานและปรากฏการณ์ทางวัฒนธรรมอื่นๆ ในแง่มุมใหม่แล้ว มรดกที่สำคัญต่อวงการมานุษยวิทยาน่าจะเป็น ทัศนคติที่อ่อนน้อมต่อชนดั้งเดิมในฐานะมนุษย์ผู้อุดมไปด้วยสติปัญญา มีความชาญฉลาดในการใช้สติปัญญาขบปัญหาของการมีชีวิตอยู่ของพวกเขาอย่างเสมอหรือยิ่งไปกว่านักมานุษยวิทยาที่กำลังพยายามจะศึกษาพวกเขาอยู่ ทัศนะเช่นนี้งดงามเกินไปหรือไม่ อาจไม่มีผู้ใดรู้ได้ แต่ก็เป็นแรงผลักดันสำคัญในการเกิดปรากฏการณ์ทางวัฒนธรรมในแง่โครงสร้าง นับตั้งแต่ทศวรรษ 1960 เป็นต้นมา

[หน้า 68]
ปริตตา เฉลิมเผ่า กออนันตกูล. (2533). "เค้าโครงความคิดเรื่องโครงสร้างในการศึกษานิทาน ปรัมปราของโคลด เลวี-สเตราส์" ในวารสารธรรมศาสตร์ 17, 1 (มิถุนายน) 45-79